
Slaapapneu is een slaapstoornis waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaald stopt of vermindert, waardoor het zuurstofgehalte daalt en de slaap telkens kort wordt onderbroken. Dit leidt vaak tot vermoeidheid, concentratieproblemen en slaperigheid overdag, terwijl de nachtelijke klachten niet altijd worden opgemerkt.
De aandoening komt vooral voor bij volwassenen, maar ook kinderen kunnen ermee te maken krijgen. Snurken, ademstops en onrustige slaap zijn veelvoorkomende signalen. Behandeling kan de slaap herstellen en de belasting van het lichaam verminderen.
Inhoudsopgave
Wat gebeurt er bij slaapapneu?
Slaapapneu ontstaat wanneer de ademhaling tijdens de slaap tijdelijk wordt onderbroken. Deze onderbrekingen duren meestal enkele seconden tot een halve minuut en kunnen tientallen keren per uur optreden. Het lichaam reageert telkens met een korte wekreactie om de ademhaling te herstellen.
Die herhaalde onderbrekingen verstoren de normale slaapstructuur. De diepe en herstellende slaapfasen worden minder goed bereikt. Daardoor voelt iemand zich ondanks een volledige nacht slapen niet uitgerust. Het lichaam blijft als het ware in een lichte waakstand.
Tijdens een ademstop daalt het zuurstofgehalte in het bloed. Tegelijk stijgt de hartslag en wordt het stresssysteem geactiveerd. Dit proces herhaalt zich telkens opnieuw en kan op langere termijn invloed hebben op verschillende organen.
Verschillende vormen van slaapapneu
Obstructieve slaapapneu
Obstructieve slaapapneu is de meest voorkomende vorm. Hierbij raakt de bovenste luchtweg tijdelijk afgesloten doordat de spieren in de keel ontspannen. De tong en het zachte gehemelte zakken naar achteren en blokkeren de luchtstroom.
De ademhalingsspieren blijven wel actief, maar lucht kan niet goed passeren. Dit veroorzaakt snurken of volledige ademstilstand. Zodra het lichaam reageert met een korte wekreactie, opent de luchtweg zich opnieuw en wordt de ademhaling hervat.
Centrale slaapapneu
Bij centrale slaapapneu ligt de oorzaak niet in de luchtweg, maar in de aansturing van de ademhaling. Het ademhalingscentrum in de hersenen geeft tijdelijk onvoldoende signalen aan de ademhalingsspieren.
Deze vorm komt minder vaak voor en wordt gezien bij bepaalde hartziekten, neurologische aandoeningen of gebruik van specifieke medicijnen. De ademhaling stopt zonder fysieke blokkade van de luchtweg.
Gemengde vormen
Soms komen beide vormen tegelijk voor. In dat geval spreken artsen van een gemengde slaapapneu. De behandeling wordt dan afgestemd op de overheersende oorzaak en de ernst van de klachten.
Hoe ontstaat obstructieve slaapapneu?
Obstructieve slaapapneu ontstaat door een combinatie van anatomische en functionele factoren. Tijdens de slaap verslappen de spieren in de keel. Bij een nauwe luchtweg kan dit voldoende zijn om de doorgang tijdelijk te blokkeren.
Verschillende factoren vergroten de kans op deze vernauwing:
- Overgewicht, vooral rond de hals
- Een grotere nekomvang
- Afwijkingen in kaak- of keelstructuur
- Leeftijd, doordat spieren minder stevig worden
- Alcoholgebruik in de avond
- Gebruik van slaapmiddelen
- Roken
Bij kinderen speelt vaak een andere oorzaak. Vergrote keel- of neusamandelen kunnen de luchtweg blokkeren. In dat geval kan behandeling van deze structuren verbetering geven.
Klachten en signalen
Nachtelijke symptomen
Slaapapneu wordt vaak herkend door signalen tijdens de slaap. Luid en onregelmatig snurken is een bekend kenmerk. Partners merken regelmatig dat de ademhaling tijdelijk stopt en daarna abrupt hervat wordt.
Andere nachtelijke klachten zijn:
- Onrustige slaap
- Veel draaien in bed
- Nachtelijk zweten
- Regelmatig wakker worden
- Droge mond bij het ontwaken
De persoon zelf is zich vaak niet bewust van deze gebeurtenissen. De slaap wordt wel telkens onderbroken, maar zonder volledig wakker te worden.
Klachten overdag
De gevolgen worden meestal overdag duidelijk. Door de verstoorde slaap ontstaat een tekort aan herstellende rust. Dit kan leiden tot:
- Overmatige slaperigheid
- Vermoeidheid
- Concentratieproblemen
- Prikkelbaarheid
- Ochtendhoofdpijn
Sommige mensen vallen onbedoeld in slaap tijdens rustige activiteiten zoals lezen of televisie kijken. In ernstigere gevallen gebeurt dit ook tijdens autorijden, wat risico’s met zich meebrengt.
Niet iedereen ervaart duidelijke slaperigheid. Bij sommige mensen overheersen subtielere klachten, zoals verminderde energie of een algemeen gevoel van uitputting.
Hoe wordt slaapapneu vastgesteld?
De diagnose wordt gesteld met behulp van slaaponderzoek. Hierbij worden verschillende lichaamsfuncties gemeten tijdens de slaap, zoals ademhaling, zuurstofgehalte, hartslag en beweging.
In veel gevallen kan dit onderzoek thuis plaatsvinden met draagbare apparatuur. Bij complexere situaties wordt een uitgebreid onderzoek uitgevoerd in een gespecialiseerd slaapcentrum.
Een belangrijke maat is de apneu-hypopneu-index. Deze geeft aan hoeveel ademstops en ademhalingsverminderingen per uur optreden. De ernst wordt meestal ingedeeld in licht, matig of ernstig.
Artsen kijken echter verder dan alleen deze waarde. Klachten, medische voorgeschiedenis en leefstijl spelen een belangrijke rol bij de beoordeling. Twee mensen met dezelfde meetwaarde kunnen verschillende klachten hebben en daarom een andere behandeling nodig hebben.
Gevolgen voor de gezondheid
Slaapapneu kan het lichaam langdurig belasten. Door de herhaalde zuurstofdalingen en wekreacties raakt het autonome zenuwstelsel voortdurend geactiveerd. Dit heeft invloed op meerdere systemen in het lichaam.
Er is een verband gevonden tussen slaapapneu en:
- Hoge bloeddruk
- Hartritmestoornissen
- Hart- en vaatziekten
- Beroerte
- Diabetes type 2
Deze aandoeningen ontstaan meestal door een combinatie van factoren. Slaapapneu kan daarin een rol spelen, maar is zelden de enige oorzaak.
Daarnaast kan de dagelijkse veiligheid worden beïnvloed. Verminderde alertheid verhoogt de kans op ongelukken, vooral bij activiteiten die concentratie vereisen.
Behandeling van slaapapneu
CPAP-therapie
Een veelgebruikte behandeling is CPAP, waarbij via een masker lucht met lichte overdruk wordt toegediend. Deze druk houdt de luchtweg open tijdens de slaap en voorkomt ademstops.
Hoewel het gebruik in het begin wennen kan zijn, ervaren veel mensen na verloop van tijd verbetering van hun slaap en energie.
Mondbeugel
Bij lichte tot matige obstructieve slaapapneu kan een mandibulair repositieapparaat worden ingezet. Deze beugel houdt de onderkaak iets naar voren, waardoor de luchtweg ruimer blijft.
De beugel wordt op maat gemaakt en regelmatig gecontroleerd om het effect te behouden.
Leefstijlaanpassingen
Aanpassingen in leefstijl kunnen de klachten verminderen en de effectiviteit van behandelingen verbeteren:
- Gewichtsverlies bij overgewicht
- Vermijden van alcohol in de avond
- Stoppen met roken
- Beperken van slaapmiddelen
Sommige mensen hebben vooral klachten in rugligging. In dat geval kan positietherapie helpen om zijligging te bevorderen.
Chirurgische behandeling
Een operatie wordt alleen in specifieke gevallen overwogen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij duidelijke anatomische afwijkingen in de luchtweg. Het doel is om de doorgang blijvend te verbreden.
Bij kinderen kan verwijdering van vergrote amandelen vaak een effectieve behandeling zijn.
Wanneer medische hulp nodig is
Medische beoordeling is belangrijk bij duidelijke signalen zoals luid snurken met ademstops, ernstige vermoeidheid of slaperigheid overdag. Ook herhaald wakker schrikken met benauwdheid kan een aanwijzing zijn.
Snurken zonder andere klachten hoeft niet direct te wijzen op slaapapneu. Toch verdient het aandacht wanneer het samengaat met vermoeidheid of concentratieproblemen.
Bij slaperigheid tijdens autorijden is het verstandig direct actie te ondernemen. Het risico op ongelukken neemt dan merkbaar toe.
Leven met slaapapneu
Behandeling vraagt vaak aanpassing en geduld. Het gebruik van een CPAP-apparaat of mondbeugel kan in het begin ongemakkelijk aanvoelen. Problemen zoals droge luchtwegen of lekkage komen voor, maar zijn meestal aan te passen.
Regelmatig gebruik van de behandeling is belangrijk voor het effect. Veel mensen merken na verloop van tijd een betere nachtrust en minder vermoeidheid overdag.
Omdat factoren zoals gewicht en gezondheid kunnen veranderen, blijft controle noodzakelijk. Aanpassingen in behandeling kunnen nodig zijn wanneer klachten terugkeren of veranderen.
Conclusie
Slaapapneu is een slaapstoornis waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaald stopt of vermindert. Dit verstoort de slaap en kan leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen en lichamelijke belasting. De obstructieve vorm komt het vaakst voor en hangt samen met een tijdelijke afsluiting van de luchtweg.
Diagnose gebeurt met slaaponderzoek en behandeling is afgestemd op de oorzaak en ernst. Mogelijkheden zoals CPAP, een mondbeugel en leefstijlaanpassingen kunnen klachten verminderen en de gezondheid ondersteunen. Tijdige herkenning speelt een belangrijke rol bij het beperken van risico’s.
Bronnen en meer informatie
- Young, Terry, Palta, Mari, Dempsey, James, Skatrud, James, Weber, Steven en Badr, Safwan (1993). The occurrence of sleep-disordered breathing among middle-aged adults. New England Journal of Medicine. DOI 10.1056/NEJM199304293281704.
- Qaseem, Amir, Dallas, Paul, Owens, Douglas K., Starkey, Melissa, Holty, Jon-Erik C. en Shekelle, Paul (2014). Diagnosis of obstructive sleep apnea in adults: a clinical practice guideline from the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine. DOI 10.7326/M12-3187.
- Patil, Susheel P., Ayappa, Indu A., Caples, Sean M., Kimoff, R. John, Patel, Sanjay R. en Harrod, Charles G. (2019). Treatment of adult obstructive sleep apnea with positive airway pressure: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. DOI 10.5664/jcsm.7640.
- Ramar, Kannan, Dort, Leslie C., Katz, Sheri G., Lettieri, Christopher J., Harrod, Charles G., Thomas, Sarah M. en Chervin, Ronald D. (2015). Clinical practice guideline for the treatment of obstructive sleep apnea and snoring with oral appliance therapy. Journal of Clinical Sleep Medicine. DOI 10.5664/jcsm.4858.
- Benjafield, Adam V., Ayas, Najib T., Eastwood, Peter R., Heinzer, Raphael, Ip, Mary S. M., Morrell, Mary J., Nunez, Carlos M., Patel, Sanjay R., Penzel, Thomas, Pépin, Jean-Louis, Peppard, Paul E., Sinha, Sanjay, Tufik, Sergio, Valentine, Kristin en Malhotra, Atul (2019). Estimation of the global prevalence and burden of obstructive sleep apnoea. The Lancet Respiratory Medicine. DOI 10.1016/S2213-2600(19)30198-5.
















